Slapeloosheid en slecht slapen

Slapeloosheid en slecht slapen

Voldoende slaap en een goed slaapritme spelen misschien wel de belangrijkste rol in onze gezondheid. Een goede slaap is o.a. belangrijk voor de vitaliteit van de hersenen, het afweersysteem, het hormonale systeem, zenuwstelsel, stressbeheersing en de voedingsinname. Dit laatste omdat zich bij een slechte nachtrust een hormoondisbalans ontwikkelt (van melatonine). De volgende dag ontstaat hierdoor hongergevoel.


Inhoud


Slapeloosheid

Als we naar slapeloosheid bekijken zijn er twee kernpunten te onderscheiden: de in- en doorslaapproblemen is er daar één van. Het andere is de tendens om, na de introductie van het kunstlicht begin 1900, steeds korter te slapen. Een voldoende diepe, lange en ongestoorde slaap zijn essentieel. Wanneer hieraan een chronisch gebrek ontstaat kunnen de consequenties ernstig zijn.

In 2001 toonden onderzoekers van de universiteit van Chicago aan dat mensen door onvoldoende slaap eerder en vaker insulineresistentie ontwikkelen. Het onderzoeksteam vergeleek ‘normale’ slapers (7,5 – 8,5 uur per nacht) met ‘korte’ slapers (minder dan 6,5 uur per nacht). Daaruit bleek dat de korte slapers 50% meer insuline produceerden dan ‘normale’ slapers en dat ze daardoor 40% minder gevoelig waren voor de effecten van insuline. Ze waren dus meer insulineresistent.

Een ander onderzoek gaf aan dat gezonde mensen die één nacht niet sliepen, de volgende dag 30% minder tumor-bevechtende immuuncellen hadden. Ook werd in een onderzoek aangetoond dat mensen met maar 4,5 uur slaap per nacht, ‘s morgens een sterke verhoging van hun bloeddruk hebben.

Terug naar begin

Slapeloosheid: hoeveel slaap heb je nodig?

Slaapbehoefte varieert van persoon tot persoon en met leeftijd. Zo heeft een 1 jaar oude baby 14 uur slaap per dag nodig. Bij een kleuter van 5 jaar is dat ongeveer 12 uur. Volwassenen hebben een gemiddelde slaapbehoefte van 8 uur. In de zomer kan dit wat minder zijn.

Vrouwen hebben meer slaap nodig dan mannen. Een onderzoek in Amerika door de National Sleep Foundation laat zien dat in 1910 de gemiddelde Amerikaan 9 uur sliep. In 2000 was dit gereduceerd tot 7 uur. De behoefte aan slaap neemt met het ouder worden iets af. De minimale behoefte per nacht ligt echter altijd nog boven de 7 uur.

Veel mensen boven de 50 jaar hebben last van slapeloosheid als gevolg van hormoonontregelingen waarbij insuline, sex- en schildklierhormonen, serotonine en melatonine niet meer of minder goed functioneren. Vaker wordt overdag een ‘tukje’ gedaan en kan men ‘s nachts de slaap minder goed vasthouden.

Terug naar begin

Slaappatronen

Met behulp van een EEG-apparaat kunnen wetenschappers slaappatronen en slapeloosheid bestuderen door de patronen van de hersengolven te meten. Men heeft zo een duidelijk patroon ontdekt tijdens het slapen. Basaal komt slaap voor in cycli van 60 tot 90 minuten. Een normaal patroon heeft 4 tot 7 cycli per nacht, met 5 en 6 cycli als meest voorkomend in een gezonde slaap. Elke cyclus heeft 2 gedeeltes. Gedurende het eerste gedeelte vermindert het bewustzijnsniveau terwijl het onbewuste zich verhoogt. In dit gedeelte van de cyclus treedt een verandering op in hartslag en ademhaling en vermindert de hersenactiviteit. Gedurende deze fase wordt niet gedroomd. In het tweede gedeelte van de cyclus dromen we wel. Deze fase kenmerkt zich door de “rapid eye movements” of REM.

Als we ouder worden kunnen de verschillende REM fases korter worden. Veel mensen worden dan wakker bij de overgang van een Niet-REM naar REM slaapfase. Dit wakker worden draagt niet bij aan een gezondheid bevorderende slaap. Vaak staan deze mensen ‘s morgens niet uitgerust op en kunnen vermoeid zijn gedurende de dag. Dit verschijnsel staat ook bekend als gefragmenteerde slaap en komt vaak voor bij een chronisch serotonine tekort in de hersenen. Schizofrene patiënten hebben weinig of geen REM-slaap. Herinneringen worden doordoor dagen en nachten in het bewustzijn opgeslagen. Dit kan leiden tot hallucinaties.

Farmaceutische slaapmiddelen werken normale slaappatronen tegen door de tijdsduur liggend tussen de N-REM fase 3 en 4 en de REM-slaap tegen te werken. De gebruiker heeft dan wel geslapen maar staat toch moe op.

Terug naar begin

Slapeloosheid en hormonen

Er zijn zeker 10 verschillende hormonen en nog veel meer neurotransmitters die ontregeld raken wanneer men niet genoeg en goed slaapt. Hierdoor kunnen veranderingen ontstaan in o.a. eetlust, mentale gezondheid, fertiliteit, immuniteit en hart en vaten. Dit kan weer leiden tot tot gewichtstoename, hongerig gevoel, depressiviteit, impotentie en een slechte hartfunctie. De centrale hormonen bij het slapen en slapeloosheid zijn melatonine en serotonine. Daarnaast hebben insuline (bloedsuiker) en cortisol (stress) een belangrijke functie.

Voor een goede nachtrust is het uitermate belangrijk dat de hersenen ook ‘s nachts van een goede toevoer van bloedsuiker worden voorzien zodat de hersencellen voldoende energie hebben. Vooral bij doorslaapproblemen lijkt een duidelijke link te bestaan met bloedsuiker. De hersencellen kunnen voor hun energie alleen glucose gebruiken. Spieren doen dat ook maar deze kunnen bij een tekort aan glucose ook vet verbranden. De hersenen kunnen dat niet.

Bij een glucosetekort zullen hersencellen ‘s nachts overgaan op het gebruik van suikerreserves die in de (lever) cellen zijn opgeslagen als glycogeen. In tweede instantie treedt het “back up” systeem voor bloedsuikerhandhaving in werking. Dit is het stresshormoon cortisol dat vanaf 2.00 uur ‘s nachts weer omhoog gaat om tussen 6 en 8 uur ‘s morgens het maximale niveau te hebben. Een ontregeling door stressfactoren zorgt voor een verandering in dit cortisol-metabolisme die weer kan leiden tot hypoglykemie. Hierdoor ontstaat onrust en wordt men wakker.

Voor een goede werking van sertonine in de hersenen is een stabiele bloedsuiker nodig. Serotonine is een monoamine en komt vooral voor in het lichaam en in kleine hoeveelheden in de hersenen. Serotonine dat zich in het lichaam bevindt kan de bloed-hersenbarriérre niet passeren. Zodoende kan deze serotonine niet door de hersenen benut worden. In de hersenen dient de serotonine ter plaatse aangemaakt te worden en wel uit 5 HTP (5-hydroxy tryptofaan) of tryptofaan. Een stabiele bloedsuiker is de beste garantie voor de opname van voldoende 5 HTP en/of tryptofaan in de hersenen. In het donker wordt serotonine vervolgens omgezet naar melatonine. Ook hier zijn 5 HTP en tryptofaan belangrijk aangezien dit de voorstoffen zijn van melatonine.

Terug naar begin

Productie hormonen tijdens slaap

Melatonine wordt in het lichaam aangemaakt op het moment dat het donker is of de ogen gesloten worden. Verschillende hormonen worden voornamelijk ‘s nachts tijdens de N-REM slaap aangemaakt. De belangrijkste daarvan worden in de hypofyse geproduceerd: groeihormoon, prolactine en L.H. (luteïniserend hormoon).

Het groeihormoon is anabolisch en heeft de functie om ‘s nachts noodzakelijke ‘reparaties’ uit te voeren. Dit hormoon stimuleert celdeling waardoor nieuw weefsel kan worden gevormd en beschadigd weefsel kan worden vervangen. Groeihormoon wordt aangemaakt in het begin van de N-REM fase 4. Met het ouder worden wordt het aantal groeihormonen en de duur van fase 3-4 slaap steeds minder met als gevolg dat er met het ouder worden een afname is van de hoeveelheid groeihormoon. Ook serotonine speelt ook een belangrijke rol bij de groeihormoonafgifte.

De prolactine aanmaak is afhankelijk van melatonine en geschiedt vooral enkele uren na de start van de melatonineproductie. Prolactine speelt o.a. een belangrijke rol bij de ondersteuning van het afweersysteem en de regulatie van de eetlust. Groeihormonen en prolactine behoren tot dezelfde familie.

Het luteïniserend hormoon (L.H.) komt bij vrouwen vooral voor in het tweede gedeelte van hun cyclus en ondersteunt de aanmaak van progesteron. Bij de man helpt L.H. bij de testosteron productie.

“Als je het licht niet uitdoet wordt serotonine nooit melatonine”

Korte nachten en weinig slaap leidt tot verminderde melatonineafgifte waardoor de immuunfuncties van de witte bloedcellen verminderen. Dit betekent ook:

  1. Vermindering van één van de sterkste antioxidanten in ons lichaam (melatonine). De antioxidant werking van melatonine heeft gedeeltelijk te maken met de lichaamstemperatuur verlagende functie van deze stof.
  2. Weinig prolactineproductie ‘s nachts en teveel overdag, terwijl dit juist omgekeerd moet zijn. Gevolg hiervan is dat er minder NK en T cellen zijn waardoor het afweersysteem minder goed functioneert. Tevens kan dit een ontregeling van het eetlustmetabolisme veroorzaken.
  3. Verminderde groeihormoonproductie en daardoor verminderde reparatie van het celmetabolisme.

Terug naar begin

Enkele oorzaken van slaapproblemen

Te weinig oestrogenen/progesteron, Teveel of te weinig cortisol, Schildklier ontregeling, Depressie, Hoge bloeddruk, Darmklachten, Hartritmestoornissen, Hoofdpijn, Astma, Angst, Menopauze, Epilepsie en Hypoglykemie.

Verder zijn ruim 300 farmaceutische medicijnen die als bijwerking slaapproblemen veroorzaken! Overigens zijn er uitstekende mogelijkheden om zonder slaappillen op natuurlijke een gezonde slaap te bevorderen.

Slapeloosheid: de nadelige invloeden:

  • Kunstlicht
  • De pil
  • Schildkliermedicijnen
  • Beta-blockers
  • Marihuana
  • Alcohol
  • Koffie
  • Chocolade

Terug naar begin

Soorten slaapproblemen

Slaap apneu
Bij mensen met slaap apneu stopt de ademhaling tijdens de slaap gedurende 10 tot 90 seconden. Sommigen ervaren tot wel honderd van deze episodes per nacht. Apneu ontregelt de slaap. Een verlaagde hoeveelheid serotonine is één van de oorzaken van slaap apneu. Daarnaast spelen overgewicht, hypothyreoïdie, vergrote tonsillen of nauwe nasale luchtwegen door allergie of geboortedefect mogelijk een rol.

Narcolepsie
Mensen met narcolepsie ervaren een totale aanval van slaap van een paar seconden tot een half uur. Dit kan vele malen per dag gebeuren. Mensen met narcolepsy komen direct in de REM slaap, in plaats van op het laatst, zoals normaal het geval is. De oorzaak van narcolepsy is niet duidelijk.

Parasomnias
Dit is een groep slaap-gerelateerde problemen waaronder behoren: tanden knarsen, nachtmerries, rusteloze benensyndroom, slaapwandelen en praten in slaap. Deze episoden vinden plaats gedurende de N-REM slaap, behalve nachtmerries die gedurende de REM slaap voorkomen. De klachten komen vaak voort uit emotionele stress. 5-HTP laat in bepaalde onderzoeken een verbetering van de klachten zien, in het bijzonder bij kinderen.

Terug naar begin